Deprem Korkusu Devam Ediyor

01.06.2008
        Daha önce depremle ilgili beş yazımız yayınlandı. Konunun çok önemli olması dolayısıyla çözüm üretilene kadar sürekli gündemde tutulması gerektiğini bu yazılarda ifade etmiştik. Bu süreçte kimin ne söylediğini ve ne yaptığını izlediğimizi de belirtmek isterim.
         Deprem hakkında genel bilgiler, depremde yapıların hasar görme sebepleri, depremin sosyal boyutları, eğitim, malzeme ve sigorta konularını işledikten sonra çözüm yollarını ortaya koymuştuk. Çalışmamızın esasını deprem öncesi hazırlıklar ve depreme karşı güvenli yapılaşma oluşturmuştur. Bu defa okuyuculardan aldığım talepler doğrultusunda olası bir deprem anında yapılması gerekenler üzerinde duracağım. Burada söz konusu olan vatandaşlarımızın ferdi olarak veya ailece bulunulan ortamda alabilecekleri tedbirlerdir.
         Uluslar arası ve yerel kurtarma ekiplerinin, depremlerdeki kurtarma çalışmalarından ve tasarlanmış yıkım deneyleri sonuçlarına göre elde edilen bilgilere dayanarak aşağıdaki önerilerde bulunmak mümkündür.
1- Deprem başladığı anda mümkün olduğunca sakin olunmalıdır. Yapılması gerekenler hatırlanmalıdır. Bina içindekiler açık alana çıkma imkânına sahiplerse derhal çıkmalıdırlar. Aksi halde sarsıntı durana kadar sakince beklenmelidir. Bina terk edilirken baş yastık, minder, çanta v.b. gibi eşya ile korunmalıdır.
2- Binalar terk edilirken asansör kullanılmamalıdır. Deprem anında asansör içinde bulunanlar asansörü durdurarak hemen çıkmalıdırlar.
3- Eski teknolojilere göre üretilen yapılarda hiçbir zaman merdivenlere yönelmemek gerekir. Merdivenler ana binalardan farklı bir frekans aralığına sahiptirler ve hasar görmesi en muhtemel alanlardır. Buralarda meydana gelen yaralanmalar da ağır olur. Deprem yönetmeliğine uygun olarak üretilen yapılarda ise betonarme merdivenler binalar kadar güvenlidir.
4- Deprem anında binaların orta kısımlarında durmaktansa dış duvarlara yakın yerlerde bulunmak fayda sağlar. Çıkış yolu bulunabileceği gibi kurtarma ekiplerinin ulaşması da kolay olur.
5- Ahşap yapılar depreme karşı güvenlidir. Ahşap esnek olduğu için çökme olursa geniş yaşam boşlukları oluşur. Bu yapılarda tamamen yıkılma az görülür. Tuğla, briket ve benzeri malzemelerden yapılan yığma yapılarda yıkılma olursa, yaşam boşlukları daha az oluşur. Ciddi yaralanmalar meydana gelir. Düşük kaliteli ve deprem yönetmeliğine aykırı olarak inşa edilen betonarme yapılarda yıkım çok daha ağır olur. Yönetmeliklere uygun ve kaliteli malzemelerle inşa edilen betonarme yapılarda ise ciddi hiçbir hasar oluşmaz. Güvenli yapılardır.
6- Binalar yıkılırken, eşyaların üzerine düşen inşaat elemanları veya mobilyalar boşluklar oluştururlar. Bu boşluklara hayat boşluğu denilmektedir. Böyle bir boşluktan istifade edebilmek için deprem anında bir eşyanın yanında, bebeklerin ana rahmindeki cenin gibi, doğal bir şekilde dizlerini karınlarına doğru çekip kıvrılarak yatmak gerekir. Eğer bir kanepenin veya büyükçe bir eşyanın yanında yatmayı başarabilirseniz oluşacak boşluk hafif yaralanmalara bile yol açmaz. Çömelerek korunmak son derece tehlikelidir ve kurtulma şansı azdır.
                       Okullarda sıraların veya masaların altına girmek son derece sakıncalıdır. En doğrusu sıraların arasında oluşan boşluklarda yukarıda açıklandığı gibi kıvrılarak yatmaktır.     
        1985 Mexico City depreminde kurtarma ekiplerinin enkazına girdikleri bir okulda gördükleri manzara buna açık bir örnek oluşturmaktadır. Bütün çocuklar sıraların altındaydı ve hepsi de ezilmişlerdi. Sıraların yanındaki boşluklara kıvrılarak yatsalardı hayatta kalmış olacaklarını bilen kurtarma ekipleri, bu gereksiz ve ayıp eylemin sorumlusunun çocukları bu şekilde yönlendirenler olduğunu tespit etmişlerdir.
7- TV izlerken, kitap okurken v.s deprem olursa güvenli şekilde dışarı çıkmak mümkün değilse kanepe, koltuk veya en büyük eşyanın yanında cenin şeklinde kıvrılarak yatmak gerekir. Çıplak ayakla dolaşılmamalıdır.
8- Gece yatarken deprem olursa, yuvarlanarak yatağın yanına düşüp cenin vaziyetinde kıvrılarak yatmak doğru olur. Orada hayat üçgeni oluşur.
9- Gazla ve elektrikle çalışan aletler açıksa kapatılmalıdır. Mümkünse fişler prizlerden çekilmeli, ana musluklar kapatılmalı, sigortalar gevşetilmelidir.
10- Yolda yaya olarak bulunuyorsanız yapılardan mümkün olduğunca açıkta durmak gerekir. Etrafta oluşacak tehlikelere karşı dikkatli olunmalıdır. Yıkıntı parçalarından, elektrik direkleri, reklâm panoları gibi düşmesi muhtemel şeylerden uzak durmalıdır. Toprak kayması, yeraltında bulunan kanalizasyon, gaz ve elektrik hatlarından gelecek tehlikeler unutulmamalıdır. Deniz kıyısından uzaklaşılmalıdır.
11- Şayet araçta iseniz derhal dışarı çıkmalısınız. Aracınızı yolu kapatmayacak şekilde durdurmalısınız. Birçok depremde köprülerde veya geçitlerde araçlarını terk etmeyenlerden sağ kurtulan olmadığı görülmüştür. Oysa araçların yanında kurtulmalarına yetecek hayat boşlukları oluştuğu kurtarma ekiplerince tespit edilmiştir.
         Deprem olmadan önce de yapmamız gerekli olan bazı hazırlıklar vardır. Devrilmesi veya düşmesi mümkün olan eşyaların duvarlara sabitlenmesi bunlardan en kolayıdır. Deprem çantası da unutulmamalıdır. Ayrıca evin veya apartman bahçelerinin uygun yerlerinde saklanacak şekilde ilk yardım malzemeleri ve ilaçların bulunduğu sağlık çantası, yeteri kadar kürek, kazma, halat, fener gibi araç gereçlerin hazırlanması yararlı olacaktır. Acil tahliye için gerekli olabilecek ışıldakların takılması da faydalı olur. Ancak bütün bunların iki ayda bir defa kontrol edilmesi, gerekiyorsa güncelleşmesi şarttır.